Ziynet alacağı davası, evlilik birliğinin kurulması sebebiyle eşlere takılan takılar ve aynı sebeple armağan edilen hediyelere ilişkindir. Hem eşler birbirlerine hem de eşlerin aileleri gelin ile damada bir takım hediyeler armağan etmektedirler. Evlilik birliğinin kurulması veya kurulacak olması sebebiyle hediye edilen bu eşyalar dava konusu oldukları taktirde ziynet alacağı davası adı altında hukuki süreç söz konusu olacaktır. Bu dava aracılığıyla, düğünde, nişanda ve evlilik birliğinden kaynaklı olarak armağan edilen ziynet eşyaları ve hediyelerin iadesi söz konusu olacaktır. Aynen iadenin söz konusu olmaması halinde ise, maddi karşılığı talep edilecektir.
ZİYNET EŞYASI NEDİR?
Ziynet eşyası, evlilik birliğinden kaynaklı olarak eşlere takılan altınlar ve armağan edilen hediyelerdir. Kolye, bilezik, küpe gibi alışkın olduğumuz ziynet eşyalarının yanı sıra hangi cinsten olursa olsun geline ve damada takılan nakit para da ziynet eşyası olarak kabul edilmektedir. Ayrıca toplumsal olarak yalnızca düğünde takılan altınların ve hediye edilen diğer şeylerin ziynet eşyası kabul edilmesi algısında olmamıza karşın, söz sırasında, nişanda ve hatta evlendikten sonra tebrik maksatlı olarak takılan takılar ile verilen hediyeler de ziynet eşyası kapsamında değerlendirileceklerdir.
YHGK, 04.11.2020, 2017/3 -1512 E., 2020/835K. : ” Ziynet, altın, gümüş gibi kıymetli madenlerden yapılmış olup; insanlar tarafından takılan süs eşyası olarak tanımlanmaktadır (Yılmaz, E. : Hukuk Sözlüğü, Ankara 2011, s.1529). Ziynet eşyasını evlilik münasebetiyle gelin ve damada verilen hediyeler olarak tanımlamak mümkündür. Bu bağlamda, bilezik, altın kelepçe, kolye, gerdanlık, takı seti, bileklik, saat, küpe ve yüzük gibi takılar, ziynet eşyası olarak kabul edilmektedir (Sağıroğlu, M.Ş: Ziynet Davaları, İstanbul 2013, s.3).” Gençcan, Ö. Uğur : ZİYNET ve EŞYA ALACAĞI DAVALARI, Yetkin Yayınları, Genişletilmiş 3. Baskı, Ankara 2023, s.106, dipnot:7)
ZİYNET EŞYALARI KİME AİTTİR?
Ziynet eşyalarının kime ait kabul edileceğine yönelik kanunda açıkça bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Ancak Yargıtay Kararları ışığında güncel olarak uygulamada kabul gören karar, kim tarafından hangi eşe takıldığı fark etmeksizin, ziynet eşyalarının kadın eşin kişisel malı olduğu kabul edilmektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2021/2-650 E., 2023/76 K. Sayılı Kararı uyarınca ziynet eşyası kural olarak kim tarafından hangi eşe takılmış olursa olsun kadın eşe bağışlanmış kabul edilecektir. Bir dönem Yargıtay Hukuk Genel Kurulu her ne kadar bu ziynet eşyalarına ilişkin olarak kadına özgü olma koşulunu aramışsa da, güncel durum uyarınca düğünde takılan altınlar ve hediyeler kadın eşe aittir. Bu durumun hakkaniyete uygun olup olmaması ayrıca bir tartışma konusu olmakla birlikte, uygulamada ziynet eşyalarının kadın eşe ait olduğu, kadının kişisel malı olduğu kabul edilerek karar verilmektedir.
ZİYNET ALACAĞI DAVASI TEK BAŞINA AÇILIR MI?
Ziynet alacağı davası, hem boşanma davası ile birlikte hem de boşanma davasının kesinleşmesinden sonra söz konusu olabilecektir. Yani zorunlulukla boşanma davası ile birlikte öne sürülmesine gerek olmayan bir dava türüdür. Ancak süreler bakımından zamanaşımı engeline takılmamak için, boşanma davasının kesinleşmesi ile işlemeye başlayan 10 yıllık zamanaşımı süresini aşmadan ziynet alacağı davasının açılması gerekmektedir.
ANLAŞMALI BOŞANMA SÖZ KONUSU İSE ZİYNET ALACAĞI DAVASI AÇILABİLİR Mİ?
Anlaşmalı boşanma davaları aracılığı ile, eşler çekişmeden ve evlilik birliğinin sonlandırılmasından kaynaklı olarak sonuçları önceden net olarak belirlemektedirler. Nafaka, velayet, maddi/ manevi tazminat gibi hususlarda boşanma protokolü aracılığı ile anlaşma sağlamaktadırlar. Muğlak yani net olmayan ifadelerle anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanması halinde hakim bu boşanma protokolünü kabul etmeyecektir. Ancak, eşler ziynet alacakları konusunda protokol aracılığıyla anlaşmak zorunda değildirler. Bu konuda ki haklarının saklı tutmak kaydı ile anlaşmalı boşanmaları mümkün olacaktır. Sonuç olarak ise, ziynet alacaklarına ilişkin haklarını saklı tutmaları sebebiyle, anlaşmalı boşanma sonrasında da ziynet alacağı davası açma hakkına sahip olacaklardır.
ZİYNET ALACAĞI DAVASINDA GÖREV ve YETKİ
Ziynet alacağı davasında görevli mahkeme Aile Mahkemesi’dir. Aile Mahkemesi’nin bulunmadığı yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatı ile bu davalara bakacaktır.
Ziynet alacağı davasında yetkili mahkeme ise genel yetki kuralları uyarınca davalının bulunduğu yer mahkemesi olacaktır.