Yasal mal rejimi, Türk Medeni Kanunu’na göre edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bazı durumlarda evlilik birliğinin tarafları veya nişanlı kimseler seçimlik mal rejimlerinden birini mal rejimi sözleşmesi aracılığıyla seçerek, kanuni sınırlar çerçevesinde mal rejimi seçebileceklerdir. Buna karşın olağanüstü mal rejimi açısından bu durum daha farklı gözükmektedir. Olağanüstü mal rejimine ilişkin olan Türk Medeni Kanunu m.206 uyarınca, haklı bir sebebin varlığı halinde hakim, eşlerden birinin istemi üzerine, mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilecektir.
Olağanüstü Mal Rejiminde Haklı Sebep Ne Anlama Gelir?
TMK m.206 da bazı durumların özellikle haklı sebep kabul edileceği düzenlenmiştir. İlgili kanuni düzenleme gereğince özellikle aşağıda sayılan haller haklı sebep olarak kabul edilecektir. Ancak bunlar tabi ki sınırlı sayıda değildir. Ayrıca eşlerden birinin istemi doğrultusunda TMK m.206’ya dayalı olarak olağanüstü mal rejimine geçileceği taktirde, TMK m.207 uyarınca yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir.
- Diğer eşe ait malvarlığının borca batık veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması,
- Diğer eşin, istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmüş olması,
- Diğer eşin, ortaklığın malları üzerinde bir tasarruf işleminin yapılması için gereken rızasını haklı bir sebep olmadan esirgemesi,
- Diğer eşin, istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması,
- Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması
Olağanüstü mal rejimi başlıklı TMK m.206 tam metni şu şekildedir:
“Haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine, mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir. Özellikle aşağıdaki hâllerde haklı bir sebebin varlığı kabul edilir:
1. Diğer eşe ait malvarlığının borca batık veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması,
2. Diğer eşin, istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmüş olması,
3. Diğer eşin, ortaklığın malları üzerinde bir tasarruf işleminin yapılması için gereken rızasını haklı bir sebep olmadan esirgemesi,
4. Diğer eşin, istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması,
5. Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.
Eşlerden biri ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun ise, onun yasal temsilcisi de bu sebebe dayanarak mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir.”
Mal Ayrılığına Geçişten Dönme Söz Konusu Olabilir Mi?
Mal ayrılığına geçişten dönmeyi düzenleyen TMK m.208 gereğince , evlilik birliğinin tarafları, her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebileceklerdir. Ayrıca mal ayrılığına geçiş gerektiren sebebin ortadan kalkması durumunda hakim, eşlerden birinin istemi üzerine eski mal rejimine dönülmesine karar verebilecektir. İlgili kanuni düzenlemenin tamamı şu şekildedir:
TMK m.208: ” Eşler, her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilirler.
Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine eski mal rejimine dönülmesine karar verebilir.”
Cebri İcra Halinde Mal Ayrılığına Geçilebilir Mi?
1- İflas Halinde:
Cebri icra haline ilişkin olarak iflas ve haciz halleri kanunda özel olarak düzenlenmiştir. İflas halini düzenleyen TMK m.209’a göre mal ortaklığını kabul etmiş olan eşlerden birinin iflasına karar verildiği taktirde, ortaklık kendiliğinden mal ayrılığına dönüşecektir. O halde, mal ortaklığının benimsenmiş olması ve iflas hali söz konusu ise, ortaklık kendiliğinden mal ayrılığına dönüşecektir.
TMK m.209: “Mal ortaklığını kabul etmiş olan eşlerden birinin iflâsına karar verildiği takdirde, ortaklık kendiliğinden mal ayrılığına dönüşür.”
2- Haciz Halinde:
Haciz hali ise TMK m.210’da düzenlenmiştir. İlgili düzenleme uyarınca mal ortaklığını benimsemiş olan eşlerden birine karşı icra takibinde bulunan alacaklı, haczin uygulanmasından dolayı zarara uğrarsa, hakimden mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilecektir.
TMK m.210: “Mal ortaklığını kabul etmiş eşlerden birine karşı icra takibinde bulunan alacaklı, haczin uygulanmasında zarara uğrarsa, hâkimden mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir.
Alacaklının istemi her iki eşe yöneltilir.
Yetkili mahkeme, borçlunun yerleşim yeri mahkemesidir.”
Cebri İcra Hallerinden Sonra Eski Rejime Dönme Mümkün Mü?
Cebri icra halleri nedeniyle ortaklığın mal ayrılığına dönüşmesi söz konusu ise alacaklı alacağı bakımından tatmin edildiği taktirde eşlerden birinin istemi üzerine hakim, yeniden mal ortaklığının kurulmasına karar verebilecektir. Ayrıca eşler, mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş mallara katılma rejimini kabul edebileceklerdir.
TMK m.211: “Alacaklı tatmin edildiği takdirde eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, mal ortaklığının yeniden kurulmasına karar verebilir.
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş mallara katılma rejimini kabul edebilirler.”