Mal rejimleri, evlilik süresince eşlerin mal varlığı değerlerine ilişkin hukuki düzenlemelere yer veren bir aile hukuku alanıdır. Evlilik süresince, eşlerin edinilmiş mallarından ve kişisel mallarından bahsetmek mümkün olabilecektir. Mal varlığı değerlerine ilişkin olan hukuki düzenlemeler mal rejimleri aracılığıyla düzenleneceklerdir. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminin yanı sıra mal ayrılığı rejimi, paylaşmalı mal ayrılığı rejimi ve mal ortaklığı rejimi olmak üzere 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca dört çeşit mal rejimi mevcuttur.
Seçimlik Mal Rejimi Türleri Nelerdir?
Yasal mal rejimimiz edinilmiş mallara katılma rejimi olmakla birlikte, üç tane seçimlik mal rejimimiz vardır. Seçimlik mal rejimlerimiz ise şu şekildedir:
1- Mal Ayrılığı Rejimi (TMK m.242-243)
2- Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi (TMK m.244-245)
3- Mal Ortaklığı Rejimi (TMK m.256-281)
Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminin de, yukarıda listelenen diğer üç mal rejimi türüde kendilerine has hukuki kurallara tabi olacaktır.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Nedir?
Edinilmiş mallara katılma rejimi 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’na göre yasal mal rejimi olup, eşlerin evlilik birliği içindeki edinimlerinin nasıl ve ne şekilde tasfiye edileceğini belirleyen mal rejimi türüdür. Eşlerin evlilik birliği içinde edindikleri mal varlığı değerleri ile, şahsen sahip oldukları kişisel mallar bu mal rejimi kapsamında göz önünde bulundurularak mal rejiminin tasfiye edilmesi söz konusu olacaktır. Edinilmiş malların ve kişisel malların neler olabileceğine kanuni düzenlemelere göre yer vermek gerekirse;
Edinilmiş mallar TMK m.219:
“Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir.
Bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır:
1. Çalışmasının karşılığı olan edinimler,
2. Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,
3. Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
4. Kişisel mallarının gelirleri,
5. Edinilmiş malların yerine geçen değerler.”
Kişisel mallar TMK m. 220:
“Aşağıda sayılanlar, kanun gereğince kişisel maldır:
1. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya,
2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri,
3. Manevî tazminat alacakları,
4. Kişisel mallar yerine geçen değerler.”
Mal Ayrılığı Rejimi Nedir?
Mal ayrılığı rejimi, seçimlik mal rejimlerinden bir tanesidir. Bu rejim türü uyarınca evlilik birliği içinde edinilen mal varlığı değerleri birbirlerinden ayrı tutulacaklardır. Yani edinilmiş mallara katılma rejiminin aksine , mal ayrılığı rejiminin seçilmiş olması halinde edinimler tarafların bireysel edinimleri olarak değerlendirileceklerdir.
Mal ayrılığı rejimi 01.01.2002 tarihinden önceki dönemde yasal mal rejimi idi. Ancak 01.01.2002 tarihi ve devamında artık seçimlik mal rejimi halini gelmiştir. Ayrıca olağanüstü durumlar söz konusu olduğu taktirde mahkeme kararına bağlı olarak mal ayrılığı rejimine geçiş söz konusu olabilmektedir.
Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi Nedir?
Seçimlik mal rejimi türlerinden bir diğeri olan paylaşmalı mal ayrılığı rejimi aracılığıyla evlilik birliği içinde kazanılan mal varlığı unsurlarına ilişkin düzenlemeler yapılmaktadır. Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri kendi mal varlığı değerleri üzerinde tam yetkiye sahiptir. Ancak hangi eşe ait olduğu tespit edilemeyen mal varlığı unsurlarının eşlerin ortak mülkiyetinde olduğu kabul edilecektir.
Bu mal rejimi türünün sona ermesi halinde aileyen özgülenen mal varlığı unsurları söz konusu ise, eşlerin her ikisininde eşit şekilde hak sahibi olduğundan bahsetmek mümkün olabilecektir.
Mal Ortaklığı Rejimi Nedir?
Seçimlik rejimlerden biri olan mal ortaklığı rejimi, genel mal ortaklığında evlilik birliği süresince eşlerin kişisel malları dışında kalan tüm mal varlığı unsurlarını ve gelirlerini ortak kabul eden mal rejimi türüdür. Bu seçimlik mal rejimi türünde diğer seçimlik mal rejimlerinden farklı olarak eşler, ortak olan mal varlığı değerlerine elbirliği ile sahiptirler. Fakat evlilik sözleşmesi aracılığı ile, taraflar anlaşma sağlayarak bazı mal varlığı değerlerini ortaklığın dışında tutabileceklerdir.
Olağanüstü Mal Rejimi Nedir?
Olağan üstü mal rejimi, seçimlik bir mal rejimi türü olmayıp, haklı sebeplerin varlığı söz konusu olduğu taktirde mahkeme kararı sonucunda uygulama alanı bulan rejimdir. Olağanüstü mal rejimi Türk Medeni Kanun uyarınca mal ayrılığı rejimi olarak düzenlenmitir. Ancak unutulmamalıdır ki, mal ayrılığına geçiş bu durumda seçimlik mal rejimlerinden birini seçmek için değil, koşul ve şartlar zaruri kıldığı için mahkeme kararıyla geçilen olağanüstü mal rejimi olarak kendisini gösterecektir.