EVLİLİK BİRLİĞİNDE MAL REJİMLERİNE DAİR GENEL HÜKÜMLER NELERDİR?

Evlilik birliğinde mal rejimleri hukuku, eşlere ait olan mal varlığı değerlerinin nasıl yönetileceğine ilişkin konuları genel hükümler çerçevesinde belirleyen ve 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 202 ve 217. Maddeleri arasında yer alan düzenlemelerdir. Bu düzenlemeler sayesinde eşlerin hem birbirlerine hem de üçüncü kişilere karşı olan maddi sorumlulukları belirtilmiştir.

Evlilik birliği kurulmadan önce veya evlilik birliği kurulduktan sonra eşlerin mal varlığı değerleri olarak kabul edilebilecek olan mallar üzerinde yer alan tüm hak ve yükümlülüklerini düzenleyen, ilaveten evlilik birliği sona erdiğinde de eşlerin bu mal varlığı değerlerini nasıl paylaşacağına ilişkin belirleyici olan düzenlemelerdir.

 1- Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

     (TMK m.202/1, m.218-241)

 2- Seçimlik Mal Rejimleri

      2.1 Mal Ayrılığı Rejimi

           (TMK m.242- 243)

      2.2 Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi

           (TMK m.244-255)

      2.3 Mal Ortaklığı Rejimi

           (TMK m.256- 281)

3- Olağanüstü Mal Rejimi

    (TMK m.206-212)

“1.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren (Kabul tarihi : 22.11.2001, Yayımlandığı R.G.: 8.12.2001 – 24607 Sayılı) 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 202- 217. (m.217 dahil) maddelerinde yer alan hükümler mal rejimlerine yönelik genel hükümleri kapsamaktadır. Yani yasal mal rejimi olarak kabul edilen Edinilmiş mallara katılma rejimi ile Seçimlik mal rejimleri olan, a- Mal ayrılığı (TMK m.242- 243), b- Paylaşmalı mal ayrılığı (TMK m.244-255), c- Mal ortaklığı (TMK m.256-281) rejimlerinin tümü için geçerli olan genel hükümler olarak kabul edilmiştir.

Şayet eşler TMK m.202 maddesi gereğince yapacakları mal rejimi sözleşmesi ile mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden herhangi birini seçmemişler ise yasal mal rejimi olarak kabul edilen “Edinilmiş mallara katılma” rejimini kabul etmiş sayılırlar (TMK. M.218-241)” (Uluç Yusuf, Mal Rejimleri ve Tasfiyesi, Yetkin Yayınları, Ankara, 2014,s.177)

Eşler arasında ki evlilik devam ettiği müddetçe, bu mal rejimlerinden bir tanesi kaçınılmaz olarak kabul edilmek zorundadır. Mal rejimine dahil olunmayan bir evliliğin var olması söz konusu olamayacaktır.

4722 Sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10. Maddesine göre, 1.1.2002 tarihinden önce evlenmiş olan eşler bakımından yine aynı tarihe kadar tabi oldukları mal rejimi uygulanmaya devam edecektir. Ancak 1.1.2002 tarihinden önce evlenmiş olan eşlere ilişkin özel olarak düzenleme getirilmiştir. 4722 Sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10/1 Maddesi uyarınca :”Türk Medenî Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önce evlenmiş olan eşler arasında bu tarihe kadar tâbi oldukları mal rejimi devam eder. Eşler Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak bir yıl içinde başka bir mal rejimi seçmedikleri takdirde, bu tarihten geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar(…)” (4722 Sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanuni Kanun No.4722, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi (8/12/2001), Erişim Tarihi (20.05.2025)

İlgili Kanun Hükmü uyarınca, Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önce yani 1.1.2002 tarihinden önce evlenen eşlere 1.1.2002 tarihine kadar tabi oldukları mal rejimi her ne ise o rejim uygulanmaya devam edecektir. Ancak eşlere yine bu tarihten itibaren bir yıllık süre tanınmıştır. Bu bir yıllık süre içinde eşler başka bir mal rejimi seçebilirler veya yasal mal rejimine tabi olmayı tercih edebilirlerdi. Ancak bir yıllık süre içinde seçilebilir mal rejimlerinden birini seçmedikleri taktirde, bu tarihten itibaren geçerli olacak şekilde yasal mal rejimini seçtikleri kabul edilmiştir.

4722 Sayılı Kanun aracılığıyla belirlenmiş bir diğer husus ise, 1.1.2002 tarihinden önce açılmış bulunan boşanma ve iptal davalarına ilişkindir. 4722 Sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10/2-3. Maddesi uyarınca :”(…)Türk Medenî Kanununun yürürlüğe girmesinden önce açılmış olan boşanma veya iptal davaları sonuçlanıncaya kadar eşler arasında tâbi oldukları mal rejimi devam eder. Dava boşanma veya iptal kararıyla sonuçlanırsa, bu mal rejiminin sona ermesine ilişkin hükümler uygulanır. Davanın redle sonuçlanması hâlinde eşler, kararın kesinleşmesini izleyen bir yıl içinde başka bir mal rejimi seçmedikleri takdirde, Kanunun yürürlük tarihinden geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar.

Şu kadar ki eşler, yukarıdaki fıkralarda öngörülen bir yıllık süre içinde mal rejimi sözleşmesiyle yasal mal rejiminin evlenme tarihinden geçerli olacağını kabul edebilirler.(…)” (4722 Sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, Kanun No.4722, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi (8/12/2001), Erişim Tarihi (20/05/2025) )

Türk Medeni Kanununun yürürlük tarihinden önce açılmış bulunan boşanma veya iptal davası olması halinde, bu dava sonuçlanıncaya kadar eşler arasında mevcut bulunan mal rejimi devam edecektir. Burada dava boşanma veya iptal kararı ile sonuçlandığı taktirde, bu mal rejiminin sonlandırılmasına ilişkin hükümler uygulanacaktır. Fakat bunun aksine boşanma veya iptal davasının red kararı ile sonuçlanması halinde eşler için iki çözüm yolu sunulmuştur. Bu eşler ya kararın kesinleşmesini izleyen bir yıllık süre içinde başka bir mal rejimini seçecekler ya da kanunun yürürlük tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçtikleri kabul edilecektir. Ayrıca eşler, bir yıllık süre içinde mal rejimi sözleşmesiyle yasal mal rejiminin evlenme tarihinden itibaren geçerli olabileceğini de kararlaştırabileceklerdir.

TMK m.202:” Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır.

Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler.” (4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu, Kanun No.4721, Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi (8/12/2001), Erişim Tarihi (20/05/2025) )

Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girmesi ile birlikte artık TMK 202 ve devamında yer alan hükümler uyarınca, yasal mal rejimimiz edinilmiş mallara katılma rejimidir. “Yasal mal rejimi, eşlerin aralarında akdettikleri bir mal rejimi sözleşmesiyle kanunda öngörülen mal rejimlerinden birini seçmedikleri sürece, Kanun Koyucu tarafından seçmiş saydıkları mal rejimidir. MK 202/I uyarınca Türk Hukukunda yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir.”(DURAL Mustafa/ ÖĞÜZ Tufan / GÜMÜŞ M. Alper, Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku, Filiz Kitabevi, 18. Bası, İstanbul 2023, s.215.) Ancak eşler TMK m.202/II uyarınca mal rejimi sözleşmesi aracılığıyla mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimlerinden birini sözleşmesel mal rejimi olarak da seçebileceklerdir.